Komputer to urządzenie elektroniczne służące do przetwarzania danych w postaci cyfrowej. Jego działanie opiera się na programach, czyli dokładnych instrukcjach wprowadzonych do jego pamięci. Dzięki nim użytkownik może określić, jakie konkretnie zadania i operacje maszyna ma wykonać.

schemat działania komputera

Komputer służy do wprowadzania, przechowywania, przetwarzania i przekazywania informacji. Jego działanie polega na wykonywaniu kolejnych poleceń zapisanych w programie, czyli algorytmie.

Najpierw do komputera trafiają informacje wejściowe, np. tekst wpisany z klawiatury, zdjęcie z aparatu czy dźwięk z mikrofonu. Następnie komputer przekształca je na postać cyfrową, czyli zapisuje za pomocą bitów – wartości 0 i 1. Osiem bitów tworzy bajt, za pomocą którego można zapisać np. liczby od 0 do 255.

Tak zapisane dane są przechowywane w pamięci komputera i mogą zostać przetworzone przez procesor (CPU). Procesor wykonuje działania określone przez program, m.in. obliczenia, porównania i podejmowanie decyzji. Instrukcje są wykonywane kolejno i bardzo szybko, a w razie potrzeby niektóre czynności mogą być powtarzane.

Na końcu komputer otrzymuje wynik przetwarzania, który może zostać przedstawiony użytkownikowi, np. na monitorze, przez głośniki albo zapisany jako plik.

Jednostki pamięci

Sposoby reprezentowania danych liczbowych

W informatyce liczby mogą być przedstawiane za pomocą różnych systemów liczbowych. Najważniejsze z nich to:

• System dziesiętny – używa 10 cyfr: 0–9. Jest to system, którym posługujemy się na co dzień.
• System binarny – używa tylko dwóch cyfr: 0 i 1. Jest podstawowym systemem stosowanym w komputerach, ponieważ urządzenia elektroniczne mogą reprezentować dwa stany.
• System szesnastkowy – używa 16 znaków: 0–9 oraz A–F. Jest często wykorzystywany w informatyce, ponieważ ułatwia zapisywanie długich liczb binarnych.
• System ósemkowy – wykorzystuje 8 cyfr: 0–7. Dawniej był częściej stosowany w informatyce, obecnie ma mniejsze znaczenie.

W komputerze najważniejszy jest system binarny, ponieważ informacje są zapisywane w postaci bitów przyjmujących wartości 0 lub 1.

Jak obliczamy wartość dziesiętną liczby binarnej:

• ćwiczenie 1

A teraz spróbuj samodzielnie. Oblicz wartości dziesiętne liczb zapisanych w systemie dwójkowym: 1101, 1111, 10001.

Sposoby reprezentowania ZNAKÓW I LITER

W komputerze znaki i litery są przedstawiane w postaci kodów liczbowych, a następnie zapisywane binarnie, czyli za pomocą zer i jedynek. Każdemu znakowi przyporządkowana jest określona wartość liczbowa.

Najbardziej rozpowszechnionym sposobem kodowania jest kod ASCII. W tym kodzie poszczególne litery, cyfry i znaki mają przypisane wartości liczbowe. Na przykład:

• spacja → 32
• ! → 33
• A → 65
• B → 66
• a → 97

Wartość znaku może być następnie zapisana w postaci binarnej. Przykładowo litera A ma w kodzie ASCII wartość 65, która w systemie binarnym jest zapisywana jako 0100 0001.

Dzięki takiemu kodowaniu komputer może przechowywać i przetwarzać nie tylko liczby, ale również litery, znaki interpunkcyjne i inne symbole.

Kod znaku można również wprowadzić bezpośrednio z klawiatury. W systemie Windows należy przytrzymać klawisz Alt i wpisać kod znaku na klawiaturze numerycznej. Na przykład:

Alt + 65 → A
Alt + 66 → B
Alt + 97 → a

Dzięki kodowaniu komputer może zapisywać i przetwarzać zarówno liczby, jak i litery oraz inne znaki.

• ćwiczenie 2

Wykorzystując tabelę kodów ASCII, odczytaj ukrytą wiadomość:

54 4F 5F 4A 45 53 54 5F 4C 45 4B 43 4A 41 5F 49 4E 46 4F 52 4D 41 54 59 4B 49 2E

Zasady zdrowej pracy przy komputerze

SPOSOBY OCHRONY DANYCH

Ochrona danych polega na zabezpieczaniu plików i informacji przed utratą, uszkodzeniem oraz działaniem złośliwego oprogramowania.

1. Kompresowanie plików i folderów

Kompresja pozwala zmniejszyć rozmiar danych, dzięki czemu łatwiej je przechowywać i przesyłać. Do kompresowania i rozpakowywania plików można używać archiwizatorów, np. WinZip, WinRAR i 7-Zip.

2. Tworzenie kopii zapasowych

Ważne dane należy regularnie kopiować. Kopię zapasową można przechowywać na dysku zewnętrznym, w lokalizacji sieciowej lub w chmurze. Dzięki temu można odzyskać dane w przypadku ich utraty.

3. Ochrona przed złośliwymi programami

Komputer może być narażony na działanie wirusów, koni trojańskich, spyware czy ransomware. Do ochrony służą odpowiednie programy zabezpieczające.

4. Bezpieczne korzystanie z Internetu

Należy:

• korzystać z legalnego oprogramowania,
• pobierać programy z pewnych źródeł,
• regularnie aktualizować oprogramowanie,
• nie otwierać załączników w wiadomościach od nieznanych nadawców.

Zapamiętaj!

Kompresuj dane → twórz kopie zapasowe → chroń komputer przed złośliwym oprogramowaniem → zachowuj ostrożność w Internecie.

Kompresja plików i folderów:

• ćwiczenie 3

KARTA PRACY

Tworzenie kopii zapasowych

Kopia zapasowa to dodatkowa kopia ważnych danych, utworzona po to, aby można było je odzyskać w przypadku ich utraty.

Kopię zapasową można przechowywać:

• na dysku zewnętrznym,
• w lokalizacji sieciowej,
• w chmurze.

Kopie zapasowe warto wykonywać regularnie, szczególnie dla ważnych dokumentów, zdjęć i innych plików. Dzięki temu awaria komputera, przypadkowe usunięcie pliku lub inny problem nie musi oznaczać bezpowrotnej utraty danych

Zapamiętaj!

Kopia zapasowa = dodatkowa kopia danych, która pozwala je odzyskać

źródło: https://www.youtube.com/@InstytutCyber

OCHRONA PRZED ZŁOŚLIWYMI PROGRAMAMI

Bezpieczeństwo danych w komputerze

Programy komputerowe są chronione prawem autorskim, dlatego korzystając z nich, należy przestrzegać zasad określonych przez ich twórcę lub producenta. Na każdy używany program powinniśmy mieć odpowiednią licencję, która określa, w jaki sposób można z niego korzystać.

Najważniejsze zasady

1. Korzystaj z legalnego oprogramowania.
Program powinien pochodzić z legalnego źródła i być używany zgodnie z warunkami licencji.

2. Zapoznaj się z licencją programu.
Licencja określa m.in. zasady korzystania, możliwość kopiowania oraz ograniczenia dotyczące programu.

3. Nie korzystaj z nielegalnych kopii.
Nie wolno kopiować ani rozpowszechniać programu w sposób niezgodny z jego licencją.

4. Sprawdź rodzaj licencji.
Programy mogą być udostępniane na różnych zasadach, np. jako freeware, shareware, adware, a także na licencjach pozwalających na modyfikowanie i rozpowszechnianie programu.

Zapamiętaj!!!

Legalny program + właściwa licencja = zgodne z prawem korzystanie z oprogramowania.

RODZAJE ZŁOŚLIWEGO OPROGRAMOWANIA

Złośliwe oprogramowanie to programy, które mogą szkodzić komputerowi, danym lub użytkownikowi.

Najczęstsze rodzaje to:

• Wirus – program, który może dołączać się do innych plików i rozprzestrzeniać się po komputerze.
• Koń trojański (trojan) – program, który udaje przydatną lub nieszkodliwą aplikację, a po uruchomieniu wykonuje szkodliwe działania.
• Spyware – oprogramowanie szpiegujące, które może zbierać informacje o użytkowniku i jego aktywności.
• Ransomware – złośliwe oprogramowanie, które może zablokować dostęp do danych lub je zaszyfrować, a następnie żądać okupu.

Zapamiętaj!

🦠 Wirus – zaraża pliki.
🐴 Trojan – udaje inny program.
👁️ Spyware – szpieguje.
🔒 Ransomware – blokuje lub szyfruje dane.

RODZAJE LICENCJI

• ćwiczenie 4

Bezpośredni link do ćwiczenia: https://learningapps.org/watch?v=pvfr6cyu226